เหนื่อยมั้ยกับการที่ถูกมองว่าเป็นคนเก่งและถูกคาดหวังตลอดเวลา

“ทำไมทุกคนต้องคิดว่าเราเก่ง เราจะต้องทำได้ทุกอย่าง ทำไมเราต้องแบกรับความคาดหวังของคนอื่นๆอยู่ตลอดเวลา ความกดดันที่ทำให้เราต้องพยายามทำทุกอย่างเพื่อให้คนอื่นๆยอมรับในตัวเรา เรารับความผิดพลาดไม่ได้ เพื่อที่จะทำให้ตัวเรายังคงเป็นคนเก่งแบบนั้นในสายตาคนอื่น จนติดกับดักและรู้สึกทนรับความกดดันเหล่านั้นไม่ไหว..”

Maslow Theory ได้กล่าวถึงความต้องการพื้นฐานของมนุษย์ ซึ่งแต่ลำดับขั้นนั้นก็สะท้อน “ความต้องการ” ของมนุษย์ที่มีระดับแตกต่างกันแบ่งออกเป็น 5 ลำดับ (Maslow Hierarchy of Need) แต่อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เหล่าคนเก่งทั้งหลายนั้นมีความต้องการสิ่งๆนั้นมากกว่าคนอื่นก็คือ..

  • คนเก่งจะต้องการให้คนอื่นยกย่อง ยอมรับ (Self-Esteems)
  • คนเก่งจะต้องการพัฒนาความสามารถอยู่ตลอดเวลา
  • และคนเก่งจะต้องการประสบความสำเร็จ (Self-Actualization)

ความรู้สึกเหล่านี้จะยิ่งรุนแรงขึ้นจากพื้นฐานในวัยเด็กของแต่ละคนเช่น ลักษณะการเลี้ยงดู สภาพแวดล้อมที่เติบโตขึ้นมา ยกตัวอย่างเช่น คนที่เติบโตมาโดยที่วัยเด็กไม่ได้มีความเพรียบพร้อมเท่ากับเพื่อนๆคนอื่น ทั้งความกดดันด้านการเงิน ความคาดหวังจากครอบครัว ลักษณะสิ่งแวดล้อมที่อยู่อาศัย หรือ แม้กระทั่งความสามารถในด้านใดด้านหนึ่งเช่น อาจจะต้องเป็นตัวแถมอยู่ตลอดเวลาที่เล่นกีฬาเป็นทีม เป็นต้น

สิ่งต่างๆเหล่านี้จะทำให้คนเก่งเมื่อเติบโตขึ้นมามักจะมีความต้องการที่จะต้องได้รับการยอมรับจากคนอื่นสูงมาก ข้อดีก็คือคนเหล่านี้จะพยายามพัฒนาตัวเองอยู่ตลอดเวลาและจะมีความสุขมากเมื่อได้รับคำชื่นชมจากคนอื่น แต่แน่นอนเมื่อเป็นคนเก่งในสายตาคนอื่นๆ สิ่งที่จะตามก็คือ ความกดดัน นั่นเอง

ซึ่งความกดดันเหล่านั้นในบางครั้งจะทำให้คนเก่งเหล่านี้มีความรู้สึกด้านลบต่างๆตามมาได้ เช่น

  • ความรู้สึกว่าตัวเองไม่มีคุณค่า ชีวิตไร้จุดหมาย มีความรู้สึกถึงการไม่มีตัวตน ล้มเหลว เมื่อไม่สามารถไปถึงจุดที่เราคาดหวังไว้ได้
  • ความรู้สึกน้อยใจที่ต้องรับผิดชอบกับความคาดหวังของคนอื่น

โดยความรู้สึกด้านลบเหล่าๆนี้จะค่อยๆทับถมเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนในวันนึงคนเก่งเหล่านี้จะพบกับความรู้สึกหดหู่ในชีวิตประจำวัน มีอาการ burn out รู้สึกไร้คุณค่า จนต้องตั้งคำถามกับตัวเองว่า ทำไมถึงต้องเป็นเรา, ทำไมชีวิตเราถึงต้องเจอแต่ปัญหาตลอดเวลา (ทั้งที่ปัญหาเหล่านั้นก็เกิดกับคนอื่นๆทุกคน) ซึ่งในบางครั้งเลยเถิดไปถึงการมีความคิดที่อยากจะหนีไปให้พ้นๆ การหลับไปโดยที่ไม่ต้องตื่นขึ้นมาก็คงจะสบายดีเป็นต้น ยิ่งถ้ามีปัจจัยอื่นมากระทบคนเก่งเหล่านี้ด้วยเช่น ความผิดหวังจากชีวิต ความรัก มันจะยิ่งทำให้เกิดความรู้สึกจมดิ่งมากกว่าปกติ จนอาจจะรู้สึกว่าตัวเรามีอาการซึมเศร้าเกิดขึ้นนั่นเอง

คนเก่งๆเหล่านี้เมื่อพบว่าตัวเองเริ่มมีอาการเหล่านี้ก็จะพยายามหาทางแก้ไขโดยการคิดว่า “ช่างมัน”, “ปล่อยมันไป” หรือ การคิดวนไปวนมาหาสาเหตุ แต่จริงๆแล้วการคิดแบบนั้นอาจจะไม่ได้ช่วยให้เราดีขึ้นเลย เพราะคนเหล่านี้จะเก็บเอาความผิดหวัง การคาดหวังเหล่านี้ไว้ลึกๆในจิตใจ พยายามคิดหาเหตุผล ซ้ำไปซ้ำมาว่า ทำไมๆๆๆ อยู่ตลอด แต่ก็ไม่สามารถที่จะสลัดความคิด ความรู้สึกเหล่านี้ออกไปได้จริงซักที

หลายๆครั้งการหยุดพัก โดยที่จะไม่คิดไม่ทำอะไรเลยนั้นไม่ได้ช่วยให้อาการหดหู่เหล่านี้ดีขึ้นเลย เพราะการพัก การอยู่นิ่งๆเฉยๆอาจจะทำให้รู้สึกดีในช่วงแรกๆ แต่สุดท้ายคนเก่งๆเหล่านี้นั้นก็ยังต้องการชีวิตที่มีคุณค่าในความรู้สึกของเค้าอยู่ดี

ถ้าเรามีอาการเหล่านี้หละ เราจะทำอย่างไรดี?

  • ยอมรับความเป็นตัวเอง
    ต้องมั่นใจว่าเรายังเป็นคนเก่งคนนั้นอยู่เหมือนเดิม นึกถึงความสำเร็จเล็กๆที่ทำให้เรามีความสุข เช่น ครั้งแรกที่เราสอบได้คะแนนเต็มในวิชาที่เราชอบ หรือ งานที่เราทำออกมาได้อย่างยอดเยี่ยม จนได้รับคำชื่นชมจากคนอื่น… ทำไมหน่ะเหรอ? เพราะการที่เรายังมั่นใจว่าเราเก่ง มีความสามารถจะทำให้เรารู้สึกว่าตัวเรามีคุณค่า ตัวเราไม่ได้ไร้คุณค่าอย่างที่อารมณ์พาไปนั่นเอง
  • ขอความช่วยเหลือจากเพื่อนบ้าง
    เพื่อนที่ดี… ลองหลับตานึกถึงคนที่เราอยากจะพูดคุยด้วย ซัก 2 – 3 คนแรกที่แว่บเข้ามาในความคิดของเรา เพื่อนในที่นี้อาจจะเป็น คุณพ่อ คุณแม่ เพื่อนสมัยเรียน เพื่อนที่ทำงาน อาจารย์ หรือ คนที่เรายอมรับก็ได้ คนนั้นเป็นคนที่เรารู้สึกว่าเราอยากคุยกับเค้าจังเลย.. หาเวลาไปนั่งคุยกับเค้า พูดถึงสิ่งที่เรารู้สึกหนักใจ เล่าถึงความท้อใจ ความเหนื่อยให้คนคนนั้นรับฟัง เพื่อนที่ดีเหล่านี้จะช่วยให้เรารู้สึกว่าเราไม่ได้สู้อยู่คนเดียว เรามีคนที่เป็นพวกของเรา พอได้พูด ได้ฟัง มันก็จะได้ปลดปล่อยสิ่งที่อยู่ในใจออกไป จำไว้ว่ามนุษย์เราเป็นสัตว์สังคม เราต้องการความช่วยเหลือจากคนอื่น ดังนั้นถ้าเค้าพูดหรือแนะนำอะไรมา ให้จำไว้ว่าเค้าหวังดีกับเรา เค้าถึงยอมนั่งฟังสิ่งที่เราบ่น สิ่งที่เราระบาย แต่ถ้าเราเห็นว่าเค้าไม่อยากฟัง เปลี่ยนคนทันที!!
  • ลองเป็นผู้ฟังที่ดี
    คนเก่งๆส่วนมากจะชอบที่จะพูด เป็นเพราะว่าเราต้องการแสดงให้คนอื่นเห็นว่าเราเข้าใจเรื่องเหล่านั้น เรามีความรู้ เมื่อแสดงสิ่งเหล่านั้นออกไป สิ่งที่ตามมาก็คือเราก็จะคาดหวังการยอมรับ มันเป็นวงจรแบบนี้
    ซึ่งถ้าเกิดความผิดพลาดขึ้นมาจากการที่เราแสดงออกไป เช่นทำไมเราถึงพูดแบบนั้นออกไป ทำไมเค้าไม่สนใจหรือไม่เห็นด้วยกับเรา เราก็จะรู้สึกโทษตัวเองขึ้นมาทันทีครั้ง
    สิ่งที่ต้องทำคือ หัดที่จะเป็นคนฟังบ้าง เมื่อฟังแล้วเราต้องคิดว่า..ทำไมคนอื่นเค้าถึงคิดแบบนี้ ถึงแม้ว่าบางครั้งเรื่องเหล่านั้นอาจจะขัดกับความรู้หรือความเชื่อของเราก็ตามก็ต้องปล่อยให้คนอื่นเค้าพูดบ้าง อย่าขัด ตัวเราต้องมีความเข้าอกเข้าใจผู้อื่น (empathy) มีความนอบน้อม (humble) แต่ไม่ใช่อ่อนแอ สิ่งเหล่านี้สามารถฝึกได้แน่นอน และวันที่เราเป็นผู้ฟังที่ดี เราจะมีความสุขมากๆ
  • พัฒนาตัวเองต่อไป
    หาจุดที่เราสบายใจที่จะอยู่ หากลุ่มเพื่อนที่รับความเป็นตัวตนของเราได้ หาองค์กรที่มี culture เหมาะกับเรา หางานที่ได้ร่วมทำงานกับคนเก่งๆด้วยกัน คนเก่งๆชอบที่จะพัฒนาตัวเองอย่าเสียเวลาไปอยู่ในที่ที่ทำให้เรารู้สึกว่าเราไม่ได้พัฒนาตนเองเพียงพอ ถ้าคนเก่งๆรู้สึกว่าเค้าเก่งขึ้นในทุกวัน ได้เรียนรู้สิ่งใหม่ๆในทุกวัน ไม่ว่าเรื่องจะเล็กน้อยแค่ไหนก็ตาม ความสุขจะวิ่งเข้ามาหาทันที

ความรู้สึกเหนื่อย น้อยใจ ความหดหู่ นั้นจะผ่านเข้ามาในแต่ละชีวิตของเราอย่างแน่นอน แต่แล้ว “มันก็จะผ่านไป”

สิ่งที่เราต้องทำก็คือ เราต้องเข้าใจว่าตัวเราเป็นเพียงมนุษย์ธรรมดาคนนึงเท่านั้น เราไม่ผิดที่อยากประสบความสำเร็จและอยากได้รับการยอมรับจากคนอื่น แต่เราไม่จำเป็นที่จะต้องได้รับสิ่งเหล่านั้นทุกครั้ง เราหลีกเลี่ยงที่จะพบกับความล้มเหลวหรือความผิดพลาดไม่ได้ เราสามารถมีความรู้สึกท้อ เสียใจ และผิดหวังได้ แต่สุดท้ายเราต้องมั่นใจว่าตัวเรานั้นมีค่าและมีความสามารถ เราได้รับความสำเร็จมากกว่าคนอื่นๆอีกมากมายหลายคน การที่เราคิดถึงสิ่งเหล่านี้มันจะทำให้เรารู้สึกว่าความหดหู่ที่เรากำลังรู้สึกนั้นมันเล็กน้อยมากๆ ถ้าเทียบกับคนเหล่านั้น และจะทำให้เรามีกำลังใจมากขึ้น

ดังนั้นความสุขที่จะมาช่วยให้เราออกจากความรู้สึกหดหู่ได้ จะมาจากการเห็นคุณค่าของตัวเรานั่นเอง

บทความที่น่าสนใจ:
นี่ฉัน ‘เพอร์เฟกต์’ เกินไป หรือเข้าข่าย ‘ย้ำคิดย้ำทำ’
Dear Perfectionist, เหนื่อยนักก็ถอดมันออกซะบ้าง

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *